ADHD — kryteria diagnostyczne (F90 / 314.0x)
ADHD (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder) — zespól nadpobudliwosci psychoruchowej z deficytem uwagi — to zaburzenie neurorozwojowe charakteryzujace sie utrzymujacym wzorcem nieuwagi i/lub nadpobudliwosci-impulsywnosci, który uposledzа funkcjonowanie.
W DSM-5 wprowadzono istotne zmiany w stosunku do DSM-IV: podniesiono próg wieku poczatku objawow z 7 do 12 lat, zmniejszono wymagana liczbe objawow u doroslych (z 6 do 5) i dodano przyklady objawow dostosowane do doroslych.
Diagnostyka ADHD u doroslych jest szczególnie wyzwaniem, poniewaz wymaga potwierdzenia obecnosci objawow w dziecinstwie, a objawy u doroslych moga przybierac inne formy niz u dzieci.
Zrodlo kryteriow
DSM-5: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (APA, 2013)
Kryteria diagnostyczne
- A. Utrzymujacy sie wzorzec nieuwagi i/lub nadpobudliwosci-impulsywnosci uposledzajacy funkcjonowanie lub rozwój:
- NIEUWAGA — co najmniej 6 objawow (5 u doroslych ≥17 lat) przez co najmniej 6 miesiecy:
- (a) Nie zwraca uwagi na szczególy, popelnia bledy z niedbalstwa
- (b) Trudnosc w utrzymaniu uwagi na zadaniach lub zabawie
- (c) Sprawia wrazenie, ze nie slucha gdy mówi sie do niego bezposrednio
- (d) Nie wykonuje instrukcji do konca, nie konczy prac
- (e) Trudnosc w organizowaniu zadan i aktywnosci
- (f) Unika lub niechеtnie angazuje sie w zadania wymagajace dlugiego wysilku umyslowego
- (g) Gubi rzeczy potrzebne do zadan
- (h) Latwo rozprasza sie bodzcami zewnetrznymi
- (i) Zapominalski w codziennych czynnosciach
- NADPOBUDLIWOSC-IMPULSYWNOSC — co najmniej 6 objawow (5 u doroslych) przez co najmniej 6 miesiecy:
- (a) Wiercenie sie, poruszanie rekami lub nogami
- (b) Wstawanie z miejsca gdy oczekuje sie siedzenia
- (c) Bieganie lub wspinanie sie w nieodpowiednich sytuacjach (u doroslych: uczucie niepokoju)
- (d) Niezdolnosc do spokojnego uczestnictwa w aktywnosciach rekreacyjnych
- (e) Czesta aktywnosc 'jak nakreconý'
- (f) Nadmierne mówienie
- (g) Wyrywa sie z odpowiedzia zanim pytanie zostanie dokonczone
- (h) Trudnosc z czekaniem na swoja kolej
- (i) Przerywanie lub wkrаcanie innym
- B. Kilka objawow obecnych przed 12 rokiem zycia
- C. Objawy obecne w co najmniej dwóch srodowiskach (np. dom, szkola, praca)
- D. Objawy uposledzaja funkcjonowanie spoleczne, szkolne lub zawodowe
- E. Objawy nie wynikaja z innego zaburzenia psychicznego
- Podtypy: (1) Postac z przewaga nieuwagi; (2) Postac z przewaga nadpobudliwosci-impulsywnosci; (3) Postac mieszana
Rozpoznanie roznicowe
Zaburzenie opozycyjno-buntownicze — celowy opor, nie deficyt uwagi. Zaburzenia nastroju (depresja, dwubiegunowe) — trudnosci z koncentracja wtórne do nastroju. Zaburzenia lekowe — niezdolnosc do skupienia sie z powodu leku. Zaburzenia ze spektrum autyzmu — moga nakladac sie; wspólwystepowanie jest mozliwe. Zaburzenia uczenia sie — specyficzne deficyty (np. dysleksja) w porównaniu z rozlanym deficytem uwagi. Uzycie substancji — szczególnie u doroselych; zarówno przyczyna, jak i konsekwencja ADHD.
Epidemiologia
ADHD dotyczy okolo 5-7% dzieci i 2,5-4% doroslych na swiecie. Chlopcy sa diagnozowani 2-3 razy czesciej niz dziewczeta, choc ta róznica zmniejsza sie w doroslosci — dziewczeta czesciej maja postac z przewaga nieuwagi, która jest trudniejsza do rozpoznania. W Polsce swiadomosc ADHD u doroslych rosnie, ale nadal wielu doroslych z ADHD nie ma rozpoznania.
Przebieg i rokowanie
ADHD jest zaburzeniem trwalym — u 60-70% dzieci z ADHD objawy utrzymuja sie w doroslosci (choc czesto zmieniaja forme: nadpobudliwosc ruchowa ustepuje, ale nieuwaga i impulsywnosc pozostaja). Dorосli z nieleczonym ADHD maja wyzsze ryzyko: problemów w pracy, niestabilnosci finansowej, wypadkow komunikacyjnych, uzaleznien i zaburzen nastroju. Leczenie farmakologiczne (stymulanty, atomoksetyna) jest skuteczne u 70-80% pacjentow. Terapia CBT dostosowana do ADHD pomaga w budowaniu strategii kompensacyjnych.
Kontekst kulturowy
Rozpoznawanie ADHD rózni sie miedzy krajami — w USA diagnoza jest czесtsza niz w Europie. W Polsce ADHD u doroslych bylo dlugo nierozpoznawane; dopiero w ostatnich latach rosnie swiadomosc tego zaburzenia. Stygmatyzacja ADHD jest nadal czesta — zaburzenie bywa bagatelizowane jako 'lenistwo' lub 'brak dyscypliny'.
Cytuj te dane
Korzystasz z tych statystyk w artykule, pracy naukowej lub prezentacji? Skopiuj gotowe cytowanie:
ADHD — kryteria diagnostyczne (F90 / 314.0x). Poradnia Vela, 2024. https://www.poradniavela.pl/diagnostyka/adhd-kryteria<a href="https://www.poradniavela.pl/diagnostyka/adhd-kryteria">ADHD — kryteria diagnostyczne (F90 / 314.0x)</a> — Poradnia Vela, 2024Czesto zadawane pytania
Czy ADHD mozna rozpoznac u doroslych?▾
Tak. DSM-5 wymaga, aby czesc objawow byla obecna przed 12 rokiem zycia, ale rozpoznanie moze byc postawione w kazdym wieku. Wielu doroslych uzyskuje diagnозе dopiero w 3-4 dekadzie zycia, gdy dotychczasowe strategie kompensacyjne przestaja wystarczac (np. po awansie w pracy lub urodzeniu dziecka).
Czym rózni sie ADHD od zwyklego rozkojarzenia?▾
Kazdy czasem jest rozkojarzony. ADHD to zaburzenie neurorozwojowe, w którym deficyt uwagi jest przewlekly (od dziecinstwa), obecny w róznych srodowiskach i uposladzajacy funkcjonowanie. W ADHD trudnosci z uwaga nie wynikaja z lenistwa czy braku motywacji — to deficyt neurologiczny.
Czy ADHD z przewaga nieuwagi to to samo co dawne ADD?▾
Tak. ADD (Attention Deficit Disorder) to historyczna nazwa, która nie jest juz uzywana w oficjalnych klasyfikacjach. Odpowiednikiem jest ADHD z przewaga nieuwagi (predominantly inattentive presentation). Osoby z ta postacia nie wykazuja wyraznej nadpobudliwosci, ale maja istotne trudnosci z uwaga i organizacja.
Ile objawow potrzeba do rozpoznania ADHD u doroslych?▾
U doroslych (17+ lat) DSM-5 wymaga co najmniej 5 z 9 objawów nieuwagi i/lub 5 z 9 objawów nadpobudliwosci-impulsywnosci (u dzieci próg wynosi 6). Objawy musza byc obecne od co najmniej 6 miesiecy, wystepowac w róznych srodowiskach i uposledzac funkcjonowanie.
Kryteria diagnostyczne to punkt wyjscia
Rozpoznanie to nie etykieta — to droga do skutecznej pomocy. Porozmawiaj o swoich objawach z naszymi terapeutami AI.
Rozpocznij sesje — 19,99 zl