Zaburzenia odzywiania — kryteria (F50 / 307.xx)
Zaburzenia odzywiania to grupa zaburzen psychicznych charakteryzujacych sie patologicznym stosunkiem do jedzenia, masy ciala i obrazu ciala. DSM-5 wyróznnia trzy glówne kategorie: jadlowstret psychiczny (anorexia nervosa), bulimie (bulimia nervosa) i zaburzenie z napadami objadania sie (binge eating disorder, BED).
BED zostalo wprowadzone jako samodzielna kategoria diagnostyczna dopiero w DSM-5 — wczesniej bylo klasyfikowane jako zaburzenie niesklasyfikowane. Jest to najczestsze zaburzenie odzywiania.
Diagnostyka zaburzen odzywiania wymaga starannej oceny zarówno behawioralnej, jak i somatycznej, poniewaz konsekwencje zdrowotne moga byc powazne i zagrazajace zyciu.
Zrodlo kryteriow
DSM-5: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (APA, 2013)
Kryteria diagnostyczne
- ANOREKSJA (Anorexia Nervosa, 307.1):
- A. Ograniczanie spozycia energii w stosunku do potrzeb, prowadzace do istotnie niskiej masy ciala (ponizej minimalnej normy dla wieku i plci)
- B. Intensywny lek przed przybraniem na wadze lub utyciеm, albo uporczywe zachowania uniemozliwiajace przyrost masy ciala, mimo ze masa ciala jest istotnie niska
- C. Zaburzenie sposobu, w jaki doswiadczana jest wlasna masa ciala lub ksztalт, nadmierny wplyw masy ciala na samoocene lub brak rozpoznania powagi niskiej masy ciala
- Podtypy: restrykcyjny (bez napadów objadania/oczyszczania) vs z napadami objadania/oczyszczaniem
- BULIMIA (Bulimia Nervosa, 307.51):
- A. Nawracajace epizody objadania sie (spozywanie wyjatkowo duzej ilosci jedzenia w krotkim czasie + poczucie braku kontroli)
- B. Nawracajace nieodpowiednie zachowania kompensacyjne (wymioty, srodki przeczyszczajace, posty, nadmierne cwiczenia)
- C. Objadanie sie i zachowania kompensacyjne wystepuja srednio co najmniej raz w tygodniu przez 3 miesiace
- D. Samoocena nadmiernie uzalezniona od ksztaltu i masy ciala
- E. Zaburzenie nie wystepuje wylacznie podczas epizodów anoreksji
- ZABURZENIE Z NAPADAMI OBJADANIA SIE (BED, 307.51):
- A. Nawracajace epizody objadania sie + co najmniej 3 z: jedzenie szybciej niz normalnie, jedzenie do nieprzyjemnego uczucia pelnosci, jedzenie duzych ilosci bez glodu fizycznego, jedzenie w samotnosci z powodu wstydu, uczucie obrzydzenia, depresji lub winy po objadaniu
- B. Wyrazny dystres zwiazany z objadaniem sie
- C. Objadanie sie srednio co najmniej raz w tygodniu przez 3 miesiace
- D. Objadanie sie NIE jest zwiazane z zachowaniami kompensacyjnymi (odroznia od bulimii)
Rozpoznanie roznicowe
Róznicowanie miedzy trzema glównymi zaburzeniami: anoreksja vs bulimia — rozróznnia je masa ciala (niska w anoreksji, zazwyczaj normalna w bulimii) i obecnosc napadów objadania. Bulimia vs BED — rozróznnia je obecnosc zachowan kompensacyjnych (w BED ich nie ma). Depresja — moze powodowac zmiany apetytu, ale bez patologicznego obrazu ciala. Zaburzenie somatyczne — obawy dotyczace zdrowia, nie wagi i ksztaltu.
Epidemiologia
Anoreksja: 0,5-1% populacji (90% kobiet). Bulimia: 1-3% populacji. BED: 2-3,5% populacji (najczestsze zaburzenie odzywiania). Zaburzenia odzywiania maja najwyzszy wskaznik smiertelnosci wsrod zaburzen psychicznych — anoreksja wiaze sie z 5-10% smiertelnoscia w ciagu 10 lat od rozpoznania. Wiek poczatku: anoreksja 14-18 lat, bulimia 16-20 lat, BED 20-30 lat.
Przebieg i rokowanie
Anoreksja: okolo 50% pacjentow osiaga pelna remisje, 30% czescciowa, 20% rozwija postac przewlekla. Bulimia: lepsze rokowanie, 50-70% remisji przy leczeniu CBT. BED: najlepsze rokowanie, 60-80% remisji. Wczesne rozpoznanie i leczenie istotnie poprawia rokowanie we wszystkich zaburzeniach. CBT-E (enhanced) jest rekomendowana jako leczenie pierwszego wyboru dla bulimii i BED. W anoreksji FBT (family-based treatment) jest najskuteczniejsza u adolescentów.
Kontekst kulturowy
Zaburzenia odzywiania byly historycznie uwaznane za choroby 'zachodnich bialych kobiet', ale badania wykazuja ich obecnosc we wszystkich kulturach i grupach etnicznych. W Polsce rosnie swiadomosc zaburzen odzywiania, ale dostep do specjalistycznego leczenia jest ograniczony. Ortoreksja (obsesja na punkcie zdrowego jedzenia) nie jest oficjalnie uznawana w DSM-5 ani ICD-11.
Cytuj te dane
Korzystasz z tych statystyk w artykule, pracy naukowej lub prezentacji? Skopiuj gotowe cytowanie:
Zaburzenia odzywiania — kryteria (F50 / 307.xx). Poradnia Vela, 2024. https://www.poradniavela.pl/diagnostyka/zaburzenia-odzywiania-kryteria<a href="https://www.poradniavela.pl/diagnostyka/zaburzenia-odzywiania-kryteria">Zaburzenia odzywiania — kryteria (F50 / 307.xx)</a> — Poradnia Vela, 2024Czesto zadawane pytania
Czy mozna miec zaburzenie odzywiania przy normalnej wadze?▾
Tak. Bulimia i BED zazwyczaj wystepuja przy normalnej lub nadmiernej masie ciala. Nawet anoreksja moze wystepowac u osob, które straciły znaczna ilosc masy ciala, ale jeszcze nie sa klinicznie niedozywione (tzw. anoreksja atypowa w DSM-5). Masa ciala nie jest jedynym kryterium.
Czym rózni sie objadanie sie od normalnego przejadania sie?▾
Kliniczne objadanie sie w BED/bulimii rózni sie od normalnego przejadania: (1) ilosc jedzenia jest obiektywnie duza, (2) towarzyszy poczucie utraty kontroli, (3) wystepuje regularnie (min. raz w tygodniu przez 3 miesiace), (4) powoduje istotne cierpienie. Okazjonalne przejadanie sie (np. w swieta) nie jest zaburzeniem.
Jaki jest najskuteczniejszy sposob leczenia zaburzen odzywiania?▾
Zalezy od zaburzenia. Bulimia i BED: CBT-E (enhanced CBT) jest leczeniem pierwszego wyboru — skuteczna u 50-70% pacjentow. Anoreksja u nastolatków: FBT (family-based treatment, tzw. metoda Maudsley). Anoreksja u doroslych: brak jednej wyraznie lepszej metody — CBT-E, SSCM (specjalistyczne leczenie podtrzymujace) i psychoterapia psychodynamiczna maja porównywalnie umiarkowane efekty.
Czy zaburzenia odzywiania sa niebezpieczne dla zdrowia fizycznego?▾
Tak, bardzo. Anoreksja ma najwyzszy wskaznik smiertelnosci wsrod zaburzen psychicznych (5-10% w ciagu 10 lat). Powikłania obejmuja: zaburzenia rytmu serca, osteoporoze, niewydolnosc nerek, bezplodnosc. Bulimia moze powodowac zaburzenia elektrolitowe (groznie dla serca), uszkodzenie przelyku i szkliwa zebow. Dlatego monitorowanie somatyczne jest niezbedne.
Kryteria diagnostyczne to punkt wyjscia
Rozpoznanie to nie etykieta — to droga do skutecznej pomocy. Porozmawiaj o swoich objawach z naszymi terapeutami AI.
Rozpocznij sesje — 19,99 zl