Krótka Skala Oceny Stanu Psychicznego (MMSE)

MMSE została opracowana przez Marshala F. Folsteina, Susan E. Folstein i Paula R. McHugha na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa w Baltimore. Publikacja ukazała się w 1975 roku w Journal of Psychiatric Research. Autorzy stworzyli MMSE jako szybkie narzędzie przesiewowe do oceny stanu poznawczego pacjentów psychiatrycznych i neurologicznych.

Narzędzie szybko zyskało popularność ze względu na prostotę stosowania i interpretacji. W 2001 roku prawa autorskie do MMSE zostały wykupione przez Psychological Assessment Resources (PAR), co ograniczyło bezpłatne stosowanie narzędzia i przyczyniło się do rozwoju alternatywnych testów przesiewowych, takich jak MoCA.

MMSE służy do szybkiej oceny ogólnego stanu funkcji poznawczych. Narzędzie pozwala na przesiewowe wykrywanie zaburzeń poznawczych, w tym otępienia (demencji), oraz na monitorowanie postępu choroby i skuteczności leczenia.

MMSE ocenia pięć głównych domen poznawczych: orientację w czasie i miejscu, zdolność rejestracji informacji, uwagę i zdolność liczenia, pamięć krótkotrwałą (odtwarzanie) oraz zdolności językowe i konstrukcyjne.

MMSE składa się z 11 zadań pogrupowanych w pięć kategorii:

Orientacja (10 punktów): 5 pytań o czas (rok, pora roku, miesiąc, dzień tygodnia, data) i 5 pytań o miejsce (kraj, województwo, miasto, budynek, piętro).

Rejestracja (3 punkty): powtórzenie trzech niepowiązanych słów.

Uwaga i liczenie (5 punktów): odejmowanie 7 od 100 pięć razy (lub literowanie słowa wstecz).

Odtwarzanie (3 punkty): przypomnienie trzech słów z zadania rejestracji.

Język i praksja (9 punktów): nazywanie przedmiotów, powtarzanie zdania, wykonanie polecenia trzyczęściowego, czytanie, pisanie zdania, kopiowanie figury geometrycznej.

Rzetelność MMSE jest zadowalająca — zgodność między oceniającymi wynosi 0,82-0,95. Stabilność czasowa po 24 godzinach wynosi 0,89. Rzetelność wewnętrzna (alfa Cronbacha) to 0,78-0,90.

Czułość MMSE w wykrywaniu otępienia wynosi 79-100% dla otępienia umiarkowanego i ciężkiego, ale spada do 50-70% dla otępienia łagodnego. Swoistość wynosi 80-100%. MMSE wykazuje efekt sufitowy — osoby z wysokim poziomem wykształcenia i wczesnym otępieniem mogą uzyskać wynik w normie. Korelacje z innymi testami neuropsychologicznymi są umiarkowane (r = 0,50-0,80).

MMSE jest stosowana przede wszystkim w geriatrii i neurologii jako narzędzie przesiewowe w diagnostyce otępień, w tym choroby Alzheimera, otępienia naczyniowego i innych form demencji. Jest również wykorzystywana do monitorowania postępu choroby i oceny skuteczności leczenia farmakologicznego (np. inhibitorami cholinesterazy).

W badaniach klinicznych nad lekami na chorobę Alzheimera MMSE jest jedną z najczęściej stosowanych miar drugorzędowych. Narzędzie jest również stosowane w psychiatrii do wykluczenia zaburzeń poznawczych u pacjentów z depresją (pseudodemencja depresyjna).

MMSE ma istotne ograniczenia: wyraźny efekt sufitowy (osoby z wysokim wykształceniem mogą uzyskać normalny wynik mimo początkowego otępienia), wpływ wykształcenia i kultury na wyniki, niedostateczna ocena funkcji wykonawczych i wzrokowo-przestrzennych, oraz ograniczona czułość w wykrywaniu łagodnych zaburzeń poznawczych (MCI). Od 2001 roku narzędzie jest chronione prawami autorskimi, co ogranicza jego bezpłatne stosowanie. Alternatywą jest Montreal Cognitive Assessment (MoCA), który lepiej wykrywa łagodne zaburzenia poznawcze.