Koszty zdrowia psychicznego dla gospodarki Polski

Całkowity koszt zaburzeń psychicznych

Według szacunków OECD i WHO, koszty zaburzeń psychicznych w Polsce wynoszą około 4,2% PKB, czyli szacunkowo 35 miliardów złotych rocznie. Kwota ta obejmuje koszty bezpośrednie (leczenie) i pośrednie (utraconą produktywność, absencja, renty).

To więcej niż roczne wydatki na obronność i porównywalne z rocznymi wydatkami na edukacje.

Koszty bezpośrednie — leczenie

Wydatki na leczenie zaburzeń psychicznych w Polsce:

• NFZ przeznacza około 3,5 mld zł rocznie na psychiatrie, psychoterapie i leczenie uzależnień
• To stanowi zaledwie 3-4% całego budzetu NFZ — znacznie poniżej potrzeb
• Prywatne wydatki pacjentów (psychoterapia, prywatni psychiatrzy, leki) szacowane na kolejne 2-3 mld zł rocznie
• Leki psychotropowe — wydatki rosnąca; Polacy realizuja ponad 20 milionów recept na leki przeciwdepresyjne rocznie

Koszty pośrednie — absencja i produktywność

Koszty pośrednie stanowią większość całkowitych kosztów zaburzeń psychicznych:

Absencja chorobowa

• 10,8 miliona dni zwolnień chorobowych rocznie z powodu zaburzeń psychicznych
• Średni koszt dnia absencji dla pracodawcy: 250-400 zł
• Łączny koszt absencji: szacunkowo 3-4 mld zł rocznie

Renty i świadczenia

• Zaburzenia psychiczne są trzecia najczęstsza przyczyna przyznawania rent z tytułu niezdolności do pracy
• Rocznie przyznawanych jest ponad 15 tysięcy nowych rent z tego powodu
• Średnia renta z powodu zaburzenia psychicznego: około 1 500-2 000 zł miesięcznie

Utracona produktywność

• Prezentyzm (obecność w pracy mimo choroby) generuje koszty 2-3x wyższe niż absencja
• Osoby z nieleczona depresja są o 25-35% mniej produktywne
• Rotacja pracowników związana z wypaleniem i stresem — koszty rekrutacji i szkolenia

Porównanie międzynarodowe

Polska na tle Europy:

• Wydatki na zdrowie psychiczne jako % budzetu zdrowotnego: Polska ~3-4%, średnia UE ~5-7%, kraje skandynawskie ~10-12%
• Liczba psychiatrów na 100 tys. mieszkańców: Polska ~12, średnia UE ~18, Francja ~23
• Dostep do psychoterapii w ramach ubezpieczeńia: znacznie ograniczony w porównaniu z krajami zachodnimi

Inwestycja, nie koszt

Badania WHO i OECD wskazują, że każdy dolar zainwestowany w leczenie depresji i leku zwraca się 4-krotnie w postaci lepszego zdrowia i wyższej produktywności. Leczenie zaburzeń psychicznych to inwestycja, nie koszt.

Przykladowe oszczędności z wczesnej interwencji:

• Wczesne leczenie depresji — oszczędność 3-5 tys. zł na pacjenta rocznie (mniej zwolnień, hospitalizacji)
• Programy wellbeing w firmach — ROI 2-4x (mniej absencji, wyższa produktywność)
• Dostep do terapii online — niższe koszty niż tradycyjna terapia, szersza dostępność