Zespół stresu pourazowego (PTSD)

PTSD (z ang. Post-Traumatic Stress Disorder) to zaburzenie psychiczne rozwijające się po przeżyciu lub byciu świadkiem zdarzenia zagrażającego życiu, poważnego zranienia lub przemocy. Może to być wypadek, napad, katastrofa naturalna, przemoc domowa, nadużycie seksualne lub doświadczenia wojenne.

W PTSD umysł nie potrafi przetworzyć traumy — wspomnienie pozostaje jakby zamrożone, odtwarzane z pełną intensywnością emocji i doznań fizycznych. To nie jest zwykłe wspominanie — to ponowne przeżywanie.

Objawy PTSD mogą pojawić się bezpośrednio po zdarzeniu lub z opóźnieniem, nawet po kilku miesiącach czy latach. Diagnozę stawia się, gdy objawy utrzymują się dłużej niż miesiąc.

PTSD nie rozwija się u każdej osoby, która przeżyła traumę — ryzyko zależy od rodzaju zdarzenia, indywidualnej odporności psychicznej, wcześniejszych doświadczeń i dostępnego wsparcia. Najwyższe ryzyko wiąże się z przemocą interpersonalną (gwałt, tortury, przemoc domowa).

Na poziomie mózgu trauma powoduje nadaktywność ciała migdałowatego (ośrodka strachu) i osłabienie kory przedczołowej (odpowiedzialnej za regulację emocji). Hipokamp, który porządkuje wspomnienia w czasie, funkcjonuje nieprawidłowo — dlatego wspomnienia traumy pozostają jakby teraźniejsze.

Terapia ekspozycyjna przedłużona (PE) i terapia przetwarzania poznawczego (CPT) to dwie najlepiej przebadane metody leczenia PTSD. PE polega na bezpiecznym konfrontowaniu się ze wspomnieniami traumy, by zmniejszyć ich emocjonalny ładunek. CPT pomaga zmienić dysfunkcyjne przekonania powstałe po traumie.

EMDR (odczulanie i przetwarzanie za pomocą ruchów gałek ocznych) to kolejna skuteczna metoda, szczególnie ceniona za szybkość działania. Farmakoterapia (SSRI — sertralina, paroksetyna) pomaga złagodzić objawy i ułatwia korzystanie z psychoterapii.