Fobia spoleczna — kryteria (F40.1 / 300.23)
Fobia spoleczna (Social Anxiety Disorder, SAD) to zaburzenie lekowe charakteryzujace sie wyraznym i uporczywym lekiem przed sytuacjami spolecznymi, w których osoba moze byc oceniana przez innych.
W DSM-5 zmieniono nazwe z 'fobii spolecznej' na 'zaburzenie leku spolecznego', aby podkreslic, ze jest to cos wiecej niz zwykla niesmialose — to zaburzenie uposledzajace codzienne funkcjonowanie.
Fobia spoleczna jest jednym z najwczesniej rozwijajacych sie zaburzen lekowych i czesto prowadzi do rozwoju innych zaburzen psychicznych, jesli nie jest leczona.
Zrodlo kryteriow
DSM-5: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (APA, 2013)
Kryteria diagnostyczne
- A. Wyrazny lek lub lekliwosc przed jedna lub wieloma sytuacjami spolecznymi, w których osoba jest narazona na potencjalna ocene ze strony innych (np. interakcje spoleczne, bycie obserwowanym, wystepowanie przed innymi)
- B. Osoba obawia sie, ze zachowa sie w sposob, który zostanie negatywnie oceniony (ujawni objawy leku, zostanie odrzucona, upokorzona lub zawstydzona)
- C. Sytuacje spoleczne niemal zawsze wywoluja lek
- D. Sytuacje spoleczne sa unikane lub znoszone z intensywnym lekiem
- E. Lek jest nieproporcjonalny do rzeczywistego zagrozenia w danej sytuacji spolecznej i kontekscie socjokulturowym
- F. Lek, unikanie lub cierpienie utrzymuja sie przez co najmniej 6 miesiecy
- G. Lek powoduje klinicznie istotne cierpienie lub uposledzenie funkcjonowania
- H. Objawy nie wynikaja z dzialania substancji ani choroby somatycznej
- I. Objawy nie sa lepiej wyjasnianie przez inne zaburzenie psychiczne
- J. Jesli obecna jest choroba somatyczna (np. jakanie, otylosc, znieksztalcenie), lek jest wyraznie nadmierny
- Specyfikator: Wylacznie wystepowanie — lek ograniczony do sytuacji wystapien publicznych lub wystepowania przed innymi
Rozpoznanie roznicowe
Prawidlowa niesmialose — nie powoduje istotnego cierpienia ani uposledzenia. Zaburzenie lekowe uogólnione — zamartwianie sie dotyczy wielu tematów, nie tylko sytuacji spolecznych. Agorafobia — lek przed sytuacjami, z których trudno uciec, nie przed ocena spoleczna. Zaburzenie paniczne — ataki paniki nie sa ograniczone do kontekstu spolecznego. Zaburzenie osobowosci unikowej — nakłada sie z fobia spoleczna; rozróznienie jest kontrowersyjne i wielu ekspertow traktuje je jako rózne nasilenie tego samego spektrum.
Epidemiologia
Fobia spoleczna jest jednym z najczestszych zaburzen lekowych — dotyczy 7-13% populacji w ciagu zycia. Czesciej wystepuje u kobiet. Typowy wiek poczatku to 8-15 lat. Jest to zaburzenie silnie uposledzajace — osoby z fobia spoleczna maja nizsze wyksztalcenie, nizsze zarobki i mniej relacji intymnych niz populacja ogólna.
Przebieg i rokowanie
Fobia spoleczna rozpoczyna sie zazwyczaj we wczesnej adolescencji i bez leczenia ma przebieg przewlekly. Sredni czas trwania nieleczonej fobii spolecznej przekracza 20 lat. CBT (szczególnie ekspozycja i restrukturyzacja poznawcza) jest leczeniem pierwszego wyboru — skuteczna u 50-65% pacjentow. SSRI sa równie skuteczne w krótkim terminie, ale po odstawieniu czeste sa nawroty.
Kontekst kulturowy
Wyrazanie leku spolecznego rózni sie miedzy kulturami. W Japonii istnieje pojecie 'taijin kyofusho' — lek przed zawstydzeniem innych swoim zachowaniem (odwrotnosc zachodniej fobii spolecznej). W Polsce fobia spoleczna jest czesto mylona ze zwykla niesmialoscia, co opóznia szukanie pomocy.
Cytuj te dane
Korzystasz z tych statystyk w artykule, pracy naukowej lub prezentacji? Skopiuj gotowe cytowanie:
Fobia spoleczna — kryteria (F40.1 / 300.23). Poradnia Vela, 2024. https://www.poradniavela.pl/diagnostyka/fobia-spoleczna-kryteria<a href="https://www.poradniavela.pl/diagnostyka/fobia-spoleczna-kryteria">Fobia spoleczna — kryteria (F40.1 / 300.23)</a> — Poradnia Vela, 2024Czesto zadawane pytania
Czym rózni sie fobia spoleczna od niesmialosci?▾
Niesmialosc to cecha temperamentu, która nie uposledzа istotnie codziennego funkcjonowania. Fobia spoleczna to zaburzenie kliniczne, w którym lek jest na tyle intensywny, ze prowadzi do unikania sytuacji spolecznych, uposledzenia w pracy/szkole i izolacji. Kluczowa róznica: fobia spoleczna powoduje klinicznie istotne cierpienie.
W jakim wieku najczesciej rozwija sie fobia spoleczna?▾
Typowy wiek poczatku to 8-15 lat, z medianem okolo 13 roku zycia. Jest to jedno z najwczesniej rozwijajacych sie zaburzen lekowych. Poczatek po 25 roku zycia jest rzadki. Wczesne rozpoznanie i leczenie znaczaco poprawia rokowanie.
Czy fobia spoleczna jest leczona inaczej niz inne zaburzenia lekowe?▾
Podstawy leczenia sa podobne — CBT jest skuteczna w wielu zaburzeniach lekowych. W fobii spolecznej szczególnie wazne sa: ekspozycja na sytuacje spoleczne, praca nad znieksztalceniami poznawczymi dotyczacymi oceny spolecznej oraz trening umiejetnosci spolecznych. SSRI sa skuteczne farmakologicznie.
Czy fobia spoleczna moze prowadzic do depresji?▾
Tak. Fobia spoleczna jest jednym z najsilniejszych czynników ryzyka rozwoju depresji. Okolo 35-70% osob z fobia spoleczna doswiadcza epizodu depresyjnego w ciagu zycia. Izolacja spoleczna i ograniczenia zyciowe wynikajace z fobii prowadza do obnizonego nastroju.
Kryteria diagnostyczne to punkt wyjscia
Rozpoznanie to nie etykieta — to droga do skutecznej pomocy. Porozmawiaj o swoich objawach z naszymi terapeutami AI.
Rozpocznij sesje — 19,99 zl