Skala Depresji, Lęku i Stresu (DASS-21)

DASS został opracowany przez Petera F. Lovibonda i Sydney'a H. Lovibonda na Uniwersytecie Nowej Południowej Walii w Australii. Oryginalna wersja (DASS-42) ukazała się w 1995 roku, a wersja skrócona (DASS-21) — w tym samym roku.

Lovibond i Lovibond stworzyli DASS w oparciu o badania nad strukturą negatywnych stanów emocjonalnych. Ich analizy czynnikowe wykazały, że depresja, lęk i stres to trzy odrębne, choć skorelowane wymiary — co kontrastowało z wcześniejszymi modelami traktującymi dystres emocjonalny jako jednowymiarowy konstrukt.

DASS-21 mierzy trzy odrębne wymiary negatywnych stanów emocjonalnych:

Depresja — obejmuje dysforię, beznadziejność, dewaluację życia, autodeprecjację, brak zainteresowania, anhedonię i bezwładność.

Lęk — obejmuje pobudzenie autonomiczne, objawy mięśniowo-szkieletowe, lęk sytuacyjny i subiektywne doświadczenie lęku.

Stres — obejmuje trudność w relaksacji, pobudzenie nerwowe, łatwe denerwowanie się, drażliwość, nadreaktywność i niecierpliwość.

Podskala stresu mierzy stan napięcia emocjonalnego, który jest szerszy niż kliniczny lęk, ale nie spełnia kryteriów depresji.

DASS-21 składa się z 21 pozycji — po 7 na każdą podskalę. Osoba badana ocenia, w jakim stopniu dane stwierdzenie odnosiło się do niej w ciągu ostatniego tygodnia, na 4-punktowej skali: 0 = wcale, 1 = czasami, 2 = często, 3 = prawie zawsze.

Pozycje dotyczące depresji: brak pozytywnych uczuć, trudność w inicjowaniu działań, brak oczekiwań, poczucie smutku, brak entuzjazmu, poczucie bezwartościowości, poczucie bezsensowności życia.

Pozycje dotyczące lęku: suchość w ustach, trudności z oddychaniem, drżenie, obawy o panikę, uczucie bliskie panice, świadomość bicia serca, poczucie strachu bez powodu.

Pozycje dotyczące stresu: trudność w uspokojeniu się, nadreaktywność, nerwowość, pobudzenie, trudność w relaksacji, nietolerancja przeszkód, drażliwość.

Wypełnienie zajmuje 3-5 minut.

DASS-21 wykazuje bardzo dobre właściwości psychometryczne. Rzetelność wewnętrzna (alfa Cronbacha) wynosi 0,87-0,94 dla depresji, 0,80-0,87 dla lęku i 0,84-0,91 dla stresu.

Struktura trzyczynnikowa została wielokrotnie potwierdzona w konfirmacyjnej analizie czynnikowej w różnych populacjach i kulturach. Podskala depresji koreluje wysoko z BDI-II (r = 0,74-0,79), podskala lęku — z BAI (r = 0,62-0,72). Trafność dyskryminacyjna jest zadowalająca — podskale różnicują między pacjentami z depresją a pacjentami z zaburzeniami lękowymi, choć korelacje między podskalami są umiarkowane (r = 0,40-0,70).

DASS-21 jest stosowany jako narzędzie przesiewowe w opiece podstawowej i poradniach psychologicznych. Jego główną zaletą jest możliwość jednoczesnej oceny trzech wymiarów cierpienia emocjonalnego za pomocą jednego krótkiego kwestionariusza.

W praktyce klinicznej DASS-21 jest wykorzystywany do wstępnej oceny pacjentów zgłaszających się po pomoc psychologiczną, monitorowania postępów leczenia oraz jako miara skuteczności w badaniach nad psychoterapią. Jest szczególnie ceniony w terapii poznawczo-behawioralnej i terapii opartej na akceptacji i zaangażowaniu (ACT).

DASS-21 jest narzędziem przesiewowym, nie diagnostycznym. Podskala lęku kładzie nacisk na objawy somatyczne lęku (pobudzenie autonomiczne), co może nie oddawać w pełni lęku poznawczego (zamartwianie się). Korelacje między podskalami są umiarkowane, co budzi pytania o stopień ich odrębności. DASS-21 nie został zaprojektowany do pomiaru zmian w krótkich odstępach czasowych — instrukcja odnosi się do ostatniego tygodnia.