Zaburzenie stresowe pourazowe — kryteria (F43.1 / 309.81)
Zaburzenie stresowe pourazowe (PTSD — Post-Traumatic Stress Disorder) rozwija sie u czesci osob, które doswiadczyly lub byly swiadkami wydarzenia traumatycznego zagrazajacego zyciu, powaznemu urazowi lub przemocy seksualnej.
W DSM-5 PTSD zostalo przeniesione z kategorii zaburzen lekowych do nowej kategorii — zaburzenia zwiazane z trauma i stresorem. Kryteria zostaly znaczaco rozszerzone w porównaniu z DSM-IV, dodajac czwarty klaster objawow (zmiany w poznaniu i nastroju).
ICD-11 przyjelo odmienna strategie, upraszczajac kryteria do trzech klasterów i wprowadzajac odrebna kategorie zlozonego PTSD (Complex PTSD).
Zrodlo kryteriow
DSM-5: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (APA, 2013); ICD-11: International Classification of Diseases, 11th Revision (WHO, 2022)
Kryteria diagnostyczne
- A. Ekspozycja na smierc, zagrozenie smiercia, powaznу uraz lub przemoc seksualna, w co najmniej jednej formie:
- (1) Bezposrednie doswiadczenie wydarzenia traumatycznego
- (2) Osobiste bycie swiadkiem wydarzenia u innych osob
- (3) Dowiedzenie sie, ze traumatyczne wydarzenie przydarzylo sie bliskiemu czlonkowi rodziny lub przyjacielowi
- (4) Powtarzana lub ekstremalna ekspozycja na wstretne szczegoly wydarzen traumatycznych (np. ratownicy zbierajacy szczatki; nie dotyczy ekspozycji przez media elektroniczne)
- B. Objawy intruzji (co najmniej 1): nawracajace, mimowolne, natrетne wspomnienia; koszmary senne; dysocjacyjne reakcje (flashbacki); intensywny dystres psychologiczny przy ekspozycji na bodzcе przypominajace traume; fizjologiczna reaktywnosc na takie bodzcе
- C. Unikanie (co najmniej 1): unikanie wspomnien, mysli, uczuc zwiazanych z trauma; unikanie zewnetrznych przypomnicn (ludzi, miejsc, aktywnosci, sytuacji)
- D. Negatywne zmiany w poznaniu i nastroju (co najmniej 2): niezdolnosc do przypomnienia sobie waznego aspektu traumy; uporczywe negatywne przekonania o sobie, innych lub swiecie; znieksztalcone obwinianie siebie lub innych; przewlekle negatywne emocje; zmniejszone zainteresowanie aktywnosciami; poczucie odseparowania od innych; niezdolnosc do odczuwania pozytywnych emocji
- E. Zmiany w pobudzeniu i reaktywnosci (co najmniej 2): drazliwosc i wybuchy zlosci; lekkomyslne lub autodestrukcyjne zachowania; nadmierna czujnosc; wzmozony odruch orientacyjny; problemy z koncentracja; zaburzenia snu
- F. Czas trwania objawow (klastry B, C, D, E) przekracza 1 miesiac
- G. Objawy powoduja klinicznie istotne cierpienie lub uposledzenie funkcjonowania
- H. Zaburzenie nie wynika z dzialania substancji ani choroby somatycznej
Rozpoznanie roznicowe
Ostra reakcja na stres (ASD) — objawy trwaja od 3 dni do 1 miesiaca po traumie; jesli utrzymuja sie dluzej, rozpoznajemy PTSD. Zaburzenie adaptacyjne — reakcja na stresor nie spelniajacy kryterium A dla PTSD. Depresja — moze wspólwystepowac; izolowane objawy depresyjne bez intruzji i unikania nie uzasadniaja rozpoznania PTSD. Zaburzenie osobowosci z pogranicza (BPD) — niestabilnosc emocjonalna i problemy relacyjne, ale bez specyficznego zdarzenia traumatycznego jako punktu wyjscia (choc BPD czesto wspólwystepuje z PTSD). Zlozone PTSD (ICD-11) — PTSD plus zaburzenia regulacji emocji, negatywna samoocena i trudnosci relacyjne.
Epidemiologia
PTSD dotyka 6-8% populacji ogólnej w ciagu zycia (w USA), w Europie 1-3%. Rozpowszechnienie jest znacznie wyzsze w populacjach narazonych: 15-25% weteranów wojennych, 30-50% ofiar gwaltów, 10-20% ofiar wypadkow komunikacyjnych. Kobiety choruja 2-3 razy czesciej niz mezczyzni, mimo ze mezczyzni czesciej doswiadczaja traum. W Polsce brak dokladnych danych epidemiologicznych, ale szacuje sie rozpowszechnienie na 2-4%.
Przebieg i rokowanie
U wiekszosci osob narazonych na traume objawy stresowe ustepuja samoistnie w ciagu pierwszych tygodni. PTSD rozwija sie u okolo 10-20% osob eksponowanych na traume. Nieleczone PTSD moze utrzymywac sie przez dziesieciolecia. Leczenie jest skuteczne — terapia EMDR i przedluzna ekspozycja (PE) prowadza do remisji u 50-60% pacjentów. Farmakoterapia (SSRI) jest mniej skuteczna niz psychoterapia, ale moze byc pomocna. Czynniki ryzyka: ciężkosc traumy, brak wsparcia spolecznego, wczesniejsze traumy, wspólwystepujace zaburzenia.
Kontekst kulturowy
Wyrazanie traumy rózni sie miedzy kulturami. W kulturach wschodnich objawy somatyczne moga dominowac. Pojecie 'traumy' jest kulturowo uwarunkowane — to, co jest traumatyczne w jednej kulturze, moze nie byc tak postrzegane w innej. W Polsce swiadomosc PTSD rosnie, ale nadal wiele osob (szczególnie mezczyzni) nie szuka pomocy, traktujac objawy jako slabosc.
Cytuj te dane
Korzystasz z tych statystyk w artykule, pracy naukowej lub prezentacji? Skopiuj gotowe cytowanie:
Zaburzenie stresowe pourazowe — kryteria (F43.1 / 309.81). Poradnia Vela, 2024. https://www.poradniavela.pl/diagnostyka/ptsd-kryteria<a href="https://www.poradniavela.pl/diagnostyka/ptsd-kryteria">Zaburzenie stresowe pourazowe — kryteria (F43.1 / 309.81)</a> — Poradnia Vela, 2024Czesto zadawane pytania
Czy kazda osoba po traumie rozwinie PTSD?▾
Nie. Wiekszosc osob (80-90%) narazonych na traume nie rozwija PTSD. Objawy stresowe sa normalnа reakcja na nienormalne wydarzenie i u wiekszosci osob ustepuja samoistnie w ciagu tygodni. PTSD rozwija sie, gdy naturalny proces zdrowienia zostaje zaburzony.
Czym rózni sie PTSD od zlozonego PTSD?▾
Zlozone PTSD (C-PTSD), wprowadzone w ICD-11, obejmuje wszystkie objawy PTSD plus trzy dodatkowe: zaburzenia regulacji emocji, negatywna samoocena (uczucie bezwartosciowosci, wstydu) i trudnosci w relacjach. C-PTSD czesciej rozwija sie po powtarzajacych sie traumach (np. przemoc domowa, wykorzystywanie w dziecinstwie) niz po jednorazowych zdarzeniach.
Ile czasu po traumie musi minac, zeby rozpoznac PTSD?▾
Objawy PTSD musza trwac co najmniej 1 miesiac (kryterium F). Jesli objawy wystepuja w ciagu pierwszego miesiaca po traumie, rozpoznajemy ostrа reakcje na stres (ASD). PTSD moze rozwinac sie z opóznieniem — objawy pojawiaja sie czasem dopiero miesiace lub lata po traumie.
Jakie leczenie PTSD jest najskuteczniejsze?▾
Najsilniejsze dowody skutecznosci maja: terapia ekspozycyjna (Prolonged Exposure, PE), EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) oraz terapia przetwarzania poznawczego (CPT). Wszystkie sa rekomendowane jako leczenie pierwszego wyboru. SSRI (sertralina, paroksetyna) sa lekami pierwszego wyboru, ale psychoterapia jest ogólnie skuteczniejsza.
Kryteria diagnostyczne to punkt wyjscia
Rozpoznanie to nie etykieta — to droga do skutecznej pomocy. Porozmawiaj o swoich objawach z naszymi terapeutami AI.
Rozpocznij sesje — 19,99 zl