Skala Pozytywnego i Negatywnego Afektu (PANAS)

PANAS został opracowany przez Davida Watsona, Lee Annę Clark i Auke Tellegena na Uniwersytecie Minnesota i opublikowany w 1988 roku w Journal of Personality and Social Psychology.

Autorzy oparli PANAS na dwuwymiarowym modelu afektu zaproponowanym przez Tellegena i Watsona, zgodnie z którym pozytywny i negatywny afekt są w dużej mierze niezależnymi wymiarami, a nie dwoma biegunami jednego kontinuum. Ten model był przełomowy — wcześniej zakładano, że emocje pozytywne i negatywne są ze sobą odwrotnie skorelowane.

PANAS mierzy dwa fundamentalne wymiary doświadczenia emocjonalnego. Może być stosowany z różnymi instrukcjami czasowymi: jak się czujesz w tej chwili, dzisiaj, w ciągu ostatniego tygodnia, w ciągu ostatniego miesiąca, w ciągu ostatniego roku, lub ogólnie (jak się zwykle czujesz).

Krótsze ramy czasowe mierzą stan emocjonalny (afekt-stan), a dłuższe — trwałe tendencje emocjonalne (afekt-cecha). Ta elastyczność czyni PANAS przydatnym zarówno w badaniach eksperymentalnych (pomiar chwilowego nastroju), jak i w badaniach nad osobowością i dobrostanem.

PANAS składa się z 20 przymiotników: 10 opisujących afekt pozytywny i 10 opisujących afekt negatywny. Osoba badana ocenia, w jakim stopniu odczuwa dany stan emocjonalny, na 5-punktowej skali: 1 = bardzo nieznacznie lub wcale, 2 = trochę, 3 = umiarkowanie, 4 = dość mocno, 5 = bardzo mocno.

Przymiotniki afektu pozytywnego: zainteresowany, podekscytowany, silny, entuzjastyczny, dumny, czujny, zainspirowany, zdeterminowany, uważny, aktywny.

Przymiotniki afektu negatywnego: zgnębiony, zdenerwowany, winny, przestraszony, wrogi, podrażniony, zawstydzony, nerwowy, niespokojny, bojący się.

Wypełnienie zajmuje 2-3 minuty.

PANAS wykazuje bardzo dobre właściwości psychometryczne. Rzetelność wewnętrzna (alfa Cronbacha) wynosi 0,86-0,90 dla PA i 0,84-0,87 dla NA. Stabilność czasowa zależy od instrukcji: dla instrukcji "ogólnie" r = 0,68 (PA) i 0,71 (NA) po 8 tygodniach.

Korelacja między PA i NA jest niska (r = -0,12 do -0,23), co potwierdza ich względną niezależność. PA koreluje negatywnie z miarami depresji (r = -0,35 do -0,55), a NA koreluje pozytywnie z miarami lęku (r = 0,51-0,74) i depresji (r = 0,56-0,65). Struktura dwuczynnikowa została potwierdzona w wielu kulturach i językach.

PANAS jest stosowany przede wszystkim w badaniach naukowych: nad emocjami, osobowością, dobrostanem, stresem, psychopatologią i interwencjami psychologicznymi. Jest ceniony za swoją prostotę — 20 pozycji, 2-3 minuty na wypełnienie — co pozwala na powtarzane pomiary nawet w złożonych protokołach badawczych.

W psychologii klinicznej PANAS jest stosowany jako uzupełnienie miar objawów. Niski PA jest charakterystyczny dla depresji, a wysoki NA — dla zaburzeń lękowych. PANAS jest również wykorzystywany w badaniach nad mindfulness, pozytywnymi interwencjami psychologicznymi i psychologią pozytywną.

PANAS mierzy jedynie dwa szerokie wymiary afektu, nie pozwalając na ocenę konkretnych emocji dyskretnych (np. smutek vs gniew vs strach). Lista przymiotników jest zorientowana na pobudzenie — brak przymiotników opisujących niskie pobudzenie pozytywne (np. spokój, relaks) i niskie pobudzenie negatywne (np. nuda, apatia). PANAS jest narzędziem samoopisowym, co oznacza, że wyniki zależą od zdolności osoby badanej do rozpoznawania i nazywania własnych emocji.