Test na PTSD (PC-PTSD-5) — Przesiewowy test pourazowy
PTSD (zaburzenie stresowe pourazowe, ang. Post-Traumatic Stress Disorder) to zaburzenie psychiczne, które może rozwinąć się po doświadczeniu lub byciu świadkiem traumatycznego wydarzenia — wypadku, przemocy, katastrofy, napaści, nadużycia seksualnego czy innego zagrożenia życia lub integralności.
Szacuje się, że około 7–8% populacji doświadczy PTSD w ciągu życia (Kessler et al., 2005). W Polsce świadomość tego zaburzenia rośnie, ale wciąż wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że ich objawy — natrętne wspomnienia, koszmary, unikanie, nadmierna czujność, odrętwienie emocjonalne — mogą być objawami PTSD.
Ten test opiera się na PC-PTSD-5 (Primary Care PTSD Screen for DSM-5), szybkim narzędziu przesiewowym opracowanym przez Departament Spraw Weteranów USA (Veterans Affairs). Jest przeznaczony do stosowania w podstawowej opiece zdrowotnej. Składa się z 5 pytań — po jednym na każdy klaster objawów PTSD według DSM-5.
Co mierzy ten test?
PC-PTSD-5 bada pięć kluczowych klasterów objawów PTSD według DSM-5: ponowne przeżywanie traumy (intruzje — koszmary, flashbacki), unikanie bodźców przypominających o traumie, negatywne zmiany w myśleniu i nastroju (poczucie winy, odrętwienie), nadmierna pobudliwość (hyperarousal — czujność, drażliwość, trudności ze snem) oraz dysocjacja (poczucie odcięcia od otoczenia lub siebie).
Źródło: PC-PTSD-5 — Primary Care PTSD Screen for DSM-5 (Prins et al., 2016, Journal of General Internal Medicine; Veterans Affairs)
Ważne zastrzeżenie
Ten test ma charakter przesiewowy. PTSD może zdiagnozować wyłącznie specjalista na podstawie pełnego wywiadu klinicznego (np. z użyciem CAPS-5). Jeśli doświadczyłeś/aś traumy i masz trudności, skontaktuj się z psychologiem lub psychiatrą.
Wypełnij test
1.Czy miewałeś/aś koszmary senne dotyczące traumatycznego wydarzenia lub natrętne, niechciane wspomnienia tego wydarzenia?
2.Czy starałeś/aś się nie myśleć o tym wydarzeniu lub unikałeś/aś sytuacji, które Ci je przypominały?
3.Czy byłeś/aś stale czujny/a, napięty/a, łatwo się przestraszałeś/aś lub miałeś/aś trudności ze snem?
4.Czy czułeś/aś się odrętwiony/a, odcięty/a od ludzi, aktywności lub otoczenia?
5.Czy obwiniałeś/aś siebie lub kogoś innego za to wydarzenie lub jego konsekwencje?
Odpowiedz na wszystkie pytania, aby zobaczyć wynik
Jak interpretować wyniki?
Test składa się z 5 pytań tak/nie (0 lub 1 punkt). Zakres wyników: 0–5. Wynik 3 lub wyżej jest optymalnym progiem klinicznym (czułość 0,95, swoistość 0,85) sugerującym potrzebę dalszej oceny diagnostycznej w kierunku PTSD.
Często zadawane pytania
Co to jest trauma psychiczna?▾
Trauma to reakcja psychiczna na wydarzenie, które zagroziło Twojemu życiu, bezpieczeństwu lub integralności — lub które było postrzegane jako takie zagrożenie. Może to być wypadek, przemoc fizyczna lub seksualna, napad, katastrofa naturalna, nagła strata bliskiej osoby, doświadczenia wojenne lub inne przytłaczające wydarzenie. Ważne: trauma jest definiowana przez subiektywne doświadczenie osoby, nie przez 'obiektywną' wagę zdarzenia.
Czy PTSD może pojawić się lata po wydarzeniu?▾
Tak. PTSD może rozwinąć się tygodnie, miesiące, a nawet lata po traumatycznym wydarzeniu (tzw. PTSD o opóźnionym początku). Objawy mogą być wyzwalane (triggerowane) przez sytuacje, miejsca, zapachy lub dźwięki przypominające oryginalne doświadczenie. U niektórych osób objawy pojawiają się dopiero w okresie nasilonego stresu życiowego.
Jakie są najskuteczniejsze metody leczenia PTSD?▾
Najbardziej udowodnione naukowo metody (rekomendowane przez WHO, APA i NICE) to: EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), CPT (Cognitive Processing Therapy — terapia przetwarzania poznawczego) oraz PE (Prolonged Exposure — przedłużona ekspozycja). Skuteczność tych terapii potwierdza ponad 200 badań randomizowanych. Farmakoterapia (SSRI: sertralina, paroksetyna) jest stosowana wspomagająco.
Czy mogę mieć PTSD, jeśli wydarzenie nie zagroziło bezpośrednio mojemu życiu?▾
Tak. Zgodnie z DSM-5, PTSD może rozwinąć się nie tylko po bezpośrednim zagrożeniu życia, ale także po byciu świadkiem traumy, dowiedzeniu się o traumie bliskiej osoby lub powtarzającej się ekspozycji na szczegóły traumatycznych zdarzeń (np. u ratowników medycznych). Ponadto złożona trauma (C-PTSD), np. wieloletnia przemoc domowa, może powodować objawy nawet bez jednorazowego zagrożenia życia.
Czym jest PC-PTSD-5 i jak dokładny jest ten test?▾
PC-PTSD-5 to narzędzie przesiewowe opracowane przez U.S. Department of Veterans Affairs, przeznaczone do szybkiego badania w podstawowej opiece zdrowotnej. Przy progu 3/5 punktów ma czułość 0,95 (wykrywa 95% przypadków PTSD) i swoistość 0,85 (15% fałszywie pozytywnych). Oznacza to, że jest bardzo dobre w wykrywaniu osób, które powinny przejść pełną diagnostykę, ale sam test nie stanowi diagnozy.